Wegetarianizm i weganizm – jakie badania profilaktyczne należy wykonywać, gdy stosuje się te rodzaje diety?
Można powiedzieć, że temat wegetarianizmu i weganizmu jest dziś w niektórych kręgach kontrowersyjny. Choć w ogólnym dyskursie, można znaleźć wiele za i przeciw w sprawie takiego stylu życia, to nie wolno lekceważyć badań naukowych, które jednoznacznie podkreślają zalety tych diet w wielu przypadkach. Nie można oczywiście zapominać o kilku kwestiach, które trzeba poruszyć i przemyśleć przed przejściem na dietę wegetariańską lub wegańską. Ten artykuł rozwieje wiele Waszych wątpliwości!
Badanie profilaktyczne – bo lepiej jest zapobiegać, niż leczyć!
Zanim przejdziemy do sedna tego artykułu, warto wspomnieć, jak ogólnie badania profilaktyczne są ważne dla naszego zdrowia. Wiele istniejących chorób, które zostaną wykryte we wczesnym stadium, da się wyleczyć szybko i efektywnie. Istnieje zatem szereg podstawowych badań profilaktycznych, które każdy z nas powinien wykonywać raz do roku – to coś takiego, jak nieodłączny przegląd całego organizmu, by sprawdzić, czy wszystko działa, jak powinno.
Podstawowe badania profilaktyczne, czyli obowiązkowa lista, którą każdy musi spełnić
Niezależnie od rodzaju stosowanej diety, stylu życia, wieku czy aktywności fizycznej warto regularnie wykonywać te podstawowe badania:
|
Morfologia: |
Morfologia mówi nam wiele o składzie naszej krwi. Można się z niej dowiedzieć o tym, jak nasze krwinki czerwone radzą sobie z transportem tlenu do komórek, jaka jest liczba krwinek białych, które grają główną rolę w przypadku odporności lub sprawdzić parametr krzepliwości, czyli w tym przypadku kondycję płytek krwi. |
|
Badanie OB: |
Badanie OB może sprawdzić, czy gdzieś w naszym organizmie dzieje się stan zapalny, który może zaalarmować lekarza o tym, że coś się dzieje i należy to głębiej sprawdzić. |
|
Poziom glukozy i insuliny: |
Glukoza i insulina to nieodłączna para w podstawowej diagnostyce poziomu cukru. Pokazują one realny poziom glukozy we krwi, a także kondycję trzustki, która produkując insulinę, kontroluje cały poziom glukozy w organizmie. |
|
Lipidogram: |
Lipidogram bada nasz „tłuszcz”. Wyniki tego badania wskazują poziom dobrego i złego cholesterolu – ten pierwszy pomaga eliminować tego drugiego, jednak gdy złego cholesterolu jest za dużo, może on odkładać się w naczyniach krwionośnych, co jest niekorzystne. |
|
Próby wątrobowe: |
Próby wątrobowe dają podstawowy obraz na to, w jakim stanie jest wątroba, czyli bardzo ważny narząd w naszym organizmie, biorący udział w wielu procesach fizjologicznych. |
|
Kreatynina: |
Kreatynina to parametr, dzięki któremu wylicza się dalsze dane odnośnie do stanu naszych nerek i sile ich filtracji, która jest niezbędna w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. |
|
TSH: |
TSH to coś, co daje podstawowy obraz stanu, w jakim jest nasza tarczyca. Jeśli jest podwyższony, świadczy to o jej niedoczynności, jeśli obniżony to mamy do czynienia z nadczynnością tarczycy. |
|
Badanie ogólne moczu: |
Badanie moczu pozwala ono ocenić pracę układu moczowego, ale również, w przypadku niektórych chorób, daje szanse na ich wczesne wykrycie jak np. cukrzyca, czy kamica nerkowa. |
Poza badaniami krwi i moczu istotnymi badaniami profilaktycznymi są: pomiar ciśnienia tętniczego; przegląd u lekarza dentysty, co każde pół roku; sprawdzanie znamion u lekarza dermatologa; wizyta ginekologiczna i samobadanie piersi u kobiet; samobadanie jąder u mężczyzn, a w przypadku niepokojących objawów, wizyta u urologa.
Wraz ze starszym wiekiem, liczba badań profilaktycznych się zwiększa, mowa tu głównie o mammografii, czy kolonoskopii. Ministerstwo Zdrowia wraz z Narodowym Funduszem Zdrowia prowadzi program, który potrafi dopasować odpowiednią listę badań na podstawie wypełnionego przez pacjenta kwestionariusza. Po więcej informacji, warto zajrzeć na tę stronę: https://pacjent.gov.pl/program-moje-zdrowie
Zalety dla naszego zdrowia, pochodzące z diety wegetariańskiej i wegańskiej
Te dwa rodzaje diety, o których mówi ten artykuł, niosą za sobą wiele korzyści zdrowotnych. Poniżej można dowiedzieć się o niektórych z nich.
Poprawa kondycji sercowo-naczyniowej, czyli troska o układ krwionośny
Trzeba powiedzieć, że diety wegetariańska i wegańska, które obfitują w świeże owoce i warzywa są powiązane z niższym ryzykiem wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Badania wykazały, że ich stosowanie może istotnie zmniejszać ryzyko nadciśnienia tętniczego nawet o 75% w porównaniu z dietami opartymi na produktach zwierzęcych. Co więcej, skutecznie obniżają poziom glukozy we krwi oraz złego cholesterolu, co dodatkowo zmniejsza ryzyko chorób serca.
Pozytywny wpływ na poziom glukozy i masę ciała
Badania wykazują także, że weganie i wegetarianie często charakteryzują się niższą masą ciała i wskaźnikiem BMI niż osoby spożywające produkty pochodzenia zwierzęcego. To spopularyzowało ten rodzaj diety wśród osób walczących z otyłością. Efektywność tych sposobów odżywiania w redukcji wagi często jest przypisywana wysokiej zawartości błonnika i niższej kaloryczności posiłków opartych wyłącznie na składnikach roślinnych. Ponadto, warto wspomnieć o niższym ryzyku powikłań cukrzycowych, a także o obniżaniu poziomu glukozy we krwi, a więc zmniejszaniu ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 2.
Lepsza ochrona w przypadku zachorowalności na niektóre nowotwory
Diety wegetariańska i wegańska mogą znacząco przyczynić się do obniżenia ryzyka zachorowanie na różne rodzaje nowotworów. Według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia), odpowiednie modyfikacje dietetyczne należą do kluczowych czynników prewencyjnych. Głównie eliminacja ze swojego jadłospisu czerwonego mięsa i przetworzonych produktów mięsnych wzmacnia korzyści zdrowotne.
O jakich suplementach należy pamiętać, by zdrowo funkcjonować na diecie wegetariańskiej i wegańskiej?
Nie można zapominać, że mimo zalet, jakie niesie dla naszego zdrowia wegetarianizm i weganizm, istnieją także wady, o których trzeba wspomnieć. Najistotniejszą sprawą jest ryzyko niedoborów niektórych ważnych składników odżywczych, takich jak witamina B12, D3, wapń i żelazo.
Witamina B12 – strażnik prawidłowych funkcji układu nerwowego
Witamina B12 jest niezbędna dla naszego organizmu. Bierze ona udział w syntezie DNA i jest ważnym elementem w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Jej niedobór może skutkować chorobami neurologicznym, a problem ten wśród osób stosujących dietę roślinną jest dość powszechny. W badaniach z 2010 roku wykazano, że 121 z 239 wegan odznaczało się niedoborem witaminy B12, przy czym wśród 231 wegetarian było to 16 osób. Dla porównania jedynie 1 osoba spośród 226 będących na diecie tradycyjnej charakteryzowała się niedoborem tej witaminy.
Ponadto udowodniono, że częstość występowania problemu z niedoborem zwiększa się wraz z dłuższym czasem stosowania diety wegetariańskiej, ponieważ może minąć trochę czasu, zanim organizm odczuje tego skutki. Badania uważają też, że prawdopodobne u wszystkich wegan, którzy nie suplementują witaminy B12, rozwinie się jej niedobór. Z tego powodu, bardzo ważne jest badanie jej poziomu w swoim organizmie. Na rynku jest wiele produktów z witaminą B12, jednak ta najlepiej przyswajalna jest pod postacią metylokobalaminy lub cyjanokobalaminy. Przy diecie wegetariańskiej i wegańskiej warto suplementować dawkę z przedziału od 100 µg do 500 µg.
Witamina D3 – coś więcej niż samo słońce
Kolejną ważną sprawą jest niedobór witaminy D3. Najważniejszym jej źródłem jest organizm człowieka, a niezbędne do jej wyprodukowania, jak wiele z nas wie, jest światło słoneczne. Problem niedoboru witaminy D3 jest istotny nawet wtedy, gdy stosuje się dietę tradycyjną. Co prawda, można ją dostarczać z produktów pochodzenia zwierzęcego (tran, tłuste ryby, produkty mleczne, jaja, mięso), ale często przy małej ilości słońca w sezonie jesień/zima i przy słabo zbilansowanej diecie łatwo jest o niedobór tej witaminy w organizmie. Co za tym idzie, zagrożenie jest większe, im bardziej restrykcyjną dietę wegetariańską się stosuje. Aby zatem ograniczyć ryzyko niedoboru, trzeba na bieżąco kontrolować stężenie witaminy D3, wykonując badania krwi. Dla osób dorosłych zalecana dawka dzienna waha się pomiędzy 800 IU a 2000 IU. W aptekach można znaleźć wiele preparatów z różnymi formami witaminy D3, najlepsza do wyboru będzie ta, która zawiera cholekalcyferol.
Wapń – nie tylko troska o zdrowe kości
Z niedoborem witaminy D3 nieodłącznie wiąże się problem z niedoborem wapnia, ponieważ zwiększa ona jego przyswajalność. Wapń jest ważnym składnikiem, ponieważ wpływa na kurczliwość mięśni, przewodnictwo nerwowe, krzepnięcie krwi i prawidłową mineralizację kości. Wśród wegan, którzy całkowicie porzucili spożywanie produktów mlecznych, czyli naturalnego magazynu wapnia, może wystąpić jego znaczny niedobór. Zatem to kolejny składnik, który trzeba wrzucić do listy regularnych badań.
Żelazo – nie można go pomijać, mimo obecności w wielu roślinach
Żelazo jest niezbędnym składnikiem mineralnym w naszym organizmie, a w przypadku jego niedoboru dochodzi do ograniczenia dostarczania tlenu do komórek, co powoduje ogólnie osłabienie, zmęczenie i zmniejszenie odporności. Pomimo tego, że żelazo występuje w wielu produktach pochodzenia roślinnego, wegetarianie są narażeni na jego niedobór. Powodem takiego stanu rzeczy jest jego słabe przyswajanie przez nasz organizm. Można temu przeciwdziałać, spożywając produkty z witaminą C, która naturalnie sprzyja proces wchłaniania żelaza . Mimo tego trzeba mieć na uwadze, by w trakcie badań profilaktycznych nie zapomnieć o sprawdzeniu poziomu żelaza i ferrytyny, która stanowi „magazyn” żelaza w naszym organizmie.
Podsumowując, dieta wegetariańska i wegańska wymaga od nas specjalnych badań i suplementacji niektórych składników, których czasem nie jesteśmy w stanie dostarczyć w codziennej diecie. Nie należy oczywiście zapominać, jak diety te pozytywnie wpływają na nasze zdrowie, więc wady związane z możliwymi do wystąpienia skutkami ubocznymi są w dużej mierze do pokonania. Aby zapewnić odpowiednie dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych, można skorzystać z porady dietetyka. Ponadto nie można zapominać o regularnych wizytach u lekarza rodzinnego i informowaniu go, na jakiej diecie obecnie się znajdujemy. Pomoże to w zleceniu odpowiednich badań i ewentualnym doborze odpowiednich środków do suplementacji potrzebnych składników.
Bibliografia:
Gajewska, D., & Kibil, I. (2019). Wege Dieta roślinna w praktyce. Warszawa: PZWL, 128-132.
Dinu, M., Abbate, R., Gensini, G. F., Casini, A., & Sofi, F. (2017). Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies. Critical reviews in food science and nutrition, 57(17), 3640-3649.
Jedut, P., Niedźwiedź, I., & Glibowski, P. (2021). Najczęstsze niedobory żywieniowe w diecie wegetarian i sposoby im zapobiegania. Wybrane zagadnienia z zakresu bromatologii. Środowisko-roślina-zwierzę-produkt, 44-50.
Marsh, K., Zeuschner, C., & Saunders, A. (2012). Health implications of a vegetarian diet: a review. American Journal of Lifestyle Medicine, 6(3), 250-267.
Filus, A., & Zdrojewicz, Z. (2015). Insulin-like growth factor-1 (IGF-1)–structure and the role in the human body. Pediatric Endocrinology Diabetes and Metabolism, 20(4).
BOLANOWSKI, J., & BOLANOWSKI, M. (2005). Znaczenie wapnia i witaminy D w profilaktyce i leczeniu osteoporozy. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 14(5), 1057-1062.
