Czym jest medytacja i jak może nam pomóc w codziennym życiu?

Czym właściwie jest medytacja? – historia i charakterystyka

Medytacja była od czasów starożytnych sposobem praktykowania wierzeń i religii, szczególnie tych z Dalekiego Wschodu. Mnisi buddyjscy do dziś włączają ją do swoich codziennych czynności. Jest ona formą treningu umysłu. Przez wieki wykształciły się różne sposoby medytacji. Różnią się one wykonywanymi czynnościami, choć cel, do jakiego mają prowadzić, jest podobny. Liczy się poznanie swoich wewnętrznych mechanizmów, co towarzyszy świadomości na temat przeżywanych emocji. 

Choć medytacja to pojęcie często kojarzone ze skupieniem, to jest to zbyt ogólne stwierdzenie. Formy jej praktykowania są tak bogate, że nie należy skracać ich do tego jednego pojęcia. Wiele czynności medytacyjnych skupia się na emocjach, na ich wyzwoleniu i późniejszej analizie. Inne kładą nacisk na takie rzeczy jak kontrola oddechu, która ma właściwości uspokajające. Jeszcze inne nie istnieją bez aktywności fizycznej, ponieważ ruch także potrafi być częścią medytacji.

Wyżej wymienione przykłady to oczywiście tylko ułamek tego, jakie mogą być praktyki medytacyjne. Pokazuje to, jak szeroki jest to temat i daje to nadzieję, że każdy może tu znaleźć coś, co będzie dla niego dopasowane.

Formy medytacji, które warto znać

Zanim omówimy wybrane praktyki medytacyjne, warto poznać najpopularniejsze pozycje, w których można praktykować te czynności.

Wybrane pozycje medytacyjne:

1. Pozycja lotosu – to chyba wszystkim znana pozycja. To o specyficzny rodzaj siadu, w którym nogi są ze sobą skrzyżowane, a lewa stopa znajduje się na prawym udzie oraz prawa stopa na lewym udzie. Podeszwy stóp są tu skierowane do góry, a plecy powinny być wyprostowane. 
2. Pozycja półlotosu – jest to trochę łatwiejsza pozycja niż lotos. Jest to również rodzaj siadu ze skrzyżowanymi nogami, ale lewa stopa znajduje się tu na prawym udzie, lub prawa stopa na lewym udzie. Podeszwa stopy, która znajduje się na udzie, także powinna być skierowana do góry, a plecy również muszą być wyprostowane.
3. Pozycja birmańska – jest to również rodzaj siadu, w którym pośladki spoczywają na poduszce, kolana są zgięte i dotykają ziemi. Nogi nie krzyżują się ze sobą, a stopy znajdują się w okolicy krocza. Ważne są tu również wyprostowane plecy.

Ważne jest, aby stosując powyższe pozycje być zrelaksowanym. Jeśli czujesz duży wysiłek, stosując jedną z nich, wypróbuj inną lub znajdź taką pozycję, w której będzie Ci najwygodniej.

Wybrane techniki medytacyjne, które warto stosować

Pierwszą, jaką omówimy to vipassana. Jest to buddyjska technika, która w skrócie polega na przeżywaniu i skupianiu się na fizycznych bodźcach i reakcjach. Dla początkujących pierwszą rzeczą, na której trzeba się skupić, jest naturalny cykl oddychania. W pozycji lotosu należy myśleć tylko i wyłącznie o swoim oddechu. Pozwala to niesamowicie się zrelaksować i odprężyć.

Druga technika to sanjama, która również polega na skupieniu. Dotyczy ona jednak świata zewnętrznego, ponieważ każe skoncentrować się na jakiejś rzeczy dookoła nas. Dzieli się na trzy etapy, czyli przykucie uwagi, kontemplacje i skupienie. Nasz umysł, który będzie uwolniony od innych bodźców i skupiony na tylko jednej, określonej rzeczy potrafi wejść w stan, który ciężko opisać słowami. Zdecydowanie warto spróbować tej techniki medytacji.

Kolejna technika medytacji to mindfulness. Brzmi ona bardziej współcześnie, a to dlatego, że jest często wykorzystywana we współczesnej psychologii. Można znaleźć tu pewne części wspólne z pierwszą omawianą w tym artykule techniką. Natomiast mindfulness skupia się na czynnikach wewnętrznych, jak i zewnętrznych. W pozycji dla nas wygodnej możemy skupiać się na swoim oddechu, ruchach brzucha, gałek ocznych itp. Technikę tę można praktykować także w miejscach publicznych np. w tramwaju, czy na spacerze. Ważne jest tu wyczucie chwili, w jakiej się znajdujemy i skupienie się na reakcjach własnego organizmu. 

Inna, ciekawa technika medytacji to powtarzanie słów. W świecie buddyjskim jest ona ściśle określona przez mantry, czyli określone sylaby, które należy powtarzać. Cały ten temat to tzw. medytacja transcendentalna. Nie wchodząc jednak w szczegóły, można wykorzystać tę wiedzę w sposób mniej zaawansowany. Wystarczy zamknąć oczy i przygotować sobie słowa, które miło nam się kojarzą np. fragment ulubionego wiersza, piosenki i powtarzać te wyrażenia na głos lub po cichu.

Ostatnia technika, jaką tu omówimy, jest poniekąd związana z poprzednią. Jednak w tym przypadku zamiast powtarzania słów, należy w swojej głowie zwizualizować przyjemne dla siebie miejsce. Może to być coś, co kiedyś już widzieliśmy i gdzie byliśmy szczęśliwi, albo może to być lokacja całkowcie zmyślona. Ważne jest wypracowanie wrażenia, że jest się w tym miejscu. Niesamowicie rozwija to naszą kreatywność i przy tym pozwala się zrelaksować.

Korzyści dla zdrowia, jakie płyną z medytacji

Znając już techniki medytacyjne, warto poświęcić chwilę czasu na poznanie korzyści zdrowotnych, jakie płyną z ich stosowania. Można podzielić je na dwa rodzaje:

Skutki fizjologiczne medytacji to między innymi:

• Obniżony poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu.
• Zmniejszenie ciśnienia krwi u pacjentów cierpiących na nadciśnienie, co jest dobrym uzupełnieniem farmakoterapii.
• Poprawa pamięci i szybkości przetwarzania informacji.
• Niektóre badania wskazują na zwiększenie odporności organizmu.
• Pomoc w redukcji negatywnych objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego i menopauzy.
• Możliwa redukcja bólu np. w przypadku migren i ogólne zwiększenie tolerancji na ból.

Skutki psychologiczne medytacji to natomiast:

• Zwiększenie samoakceptacji i pewności siebie.
• Możliwość poprawy nastroju i samopoczucia.
• Zwiększenie poziomu empatii.
• Pozytywny wpływ na życie seksualne.
• Poprawa kreatywności.
• Przygotowanie do lepszego radzenia sobie ze stresem.
• Poprawa jakości snu.
• Zmniejszenie poczucia samotności.
• Pomocna przy uzupełnieniu leczenia niektórych stanów depresyjnych, zmian nastroju i zaburzeń lękowych. Szczególnie zwraca się tu uwagę na medytację mindfulness.

Należy tutaj wspomnieć, że medytacja może wywoływać negatywne skutki psychiczne u osób chorych na schizofrenię i inne poważne choroby psychiczne. Jeśli więc jesteś pod opieką psychiatry, zapytaj się swojego lekarza o to, czy techniki medytacyjne są dla Ciebie bezpieczne.

Podsumowując, medytacja to nie tajemnicza czynność ze wschodu, ale prawdziwa metoda relaksacyjna, pozwalająca przynieść wiele zdrowotnych korzyści. Jeśli więc nie występują u Ciebie żadne przeciwwskazania do jej stosowania, warto zacząć praktykować którąś z technik medytacji. Na pewno odbije się to pozytywnie na naszym ciele i duchu!

Bibliografia:

• Albert J. Arias, Karen Steinberg, Alok Banga, Robert L. Trestman, Systematic Review of the Efficacy of Meditation Techniques as Treatments for Medical Illness, „The Journal of Alternative and Complementary Medicine”, 8, 2006, s. 817–832, dostęp 17.04.2026.
• Fundacja Polski Instytut Mindfulness „Medytacja Mindfulness”, Medytacja Mindfulness – Polski Instytut Mindfulness, dostęp: 17.04.2026.
• Henepola Gunaratana „Medytacja Vipassana w prostych słowach”, sasana.pl, Medytacja Vipassana w prostych słowach – SASANA.PL, dostęp: 17.04.2026.
• Wikipedia: Wolna encyklopedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna, dostęp 17.04.2026.
• Wiveka Ramel, Philippe R. Goldin, Paula E. Carmona, John R. McQuaid, The Effects of Mindfulness Meditation on Cognitive Processes and Affect in Patients with Past Depression, „Cognitive Therapy and Research”, 4, s. 433–455, dostęp: 17.04.2026.